chẩn đoán xác định bệnh lý sỏi thận

chẩn đoán xác định bệnh lý sỏi thận

Câu 91:Trình bày chẩn đoán xác định bệnh lý sỏi thận
Trả lời:
 I.Đại cương:
  1.Định nghĩa:Sỏi thận là thành phần hữu hình vô cơ hay hữu cơ hình thành trong thận,có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm cho cơ thể.Tùy theo vị trí,thời gian lắng đọng mà sỏi có hình dáng,kích cỡ khác nhau.
  2.Nguyên nhân-cơ chế:
    -Sỏi nguyên phát:nguyên nhân toàn thân(rối loạn chuyển hóa),nguyên nhân tại chỗ(viêm nhiễm tại thận)
    -Sỏi thứ phát:do nước tiểu bị ứ trệ
  3.Dịch tễ:
    - Chiếm 5-10% dân số,42% bệnh lý đường tiết niệu
    -Tuổi:hay gặp 30-50 tuổi
    -Nam /nữ = 2/1
    -Yếu tố thuận lợi :

• Chế độ ăn,nước uống nhiều calci, phosphat, oxalat
• Khí hậu nóng , khô , hạn chế lượng nước tiểu và bài tiết
• Yếu tố di truyền 

 II.Chẩn đoán :
   1.Lâm sàng :
     Biểu hiện đa dạng tùy vị trí sỏi,độ to nhỏ,các biến chứng do sỏi gây ra.Một số bệnh nhân có sỏi thận ko có biểu hiện lâm sàng(sỏi nhỏ…) mà tình cờ phát hiện khi đi khám bệnh khác.
    a.Cơ năng:
     -Tiền sử:chẩn đoán và điều trị sỏi tiết niệu
     -Đau:
        +Cơn đau quặn thận: do sỏi di chuyển từ đài,bể thận xuống niệu quản,gây tăng áp lực trong lòng niệu quản,co thắt niệu quản  

• Hoàn cảnh xuất hiện:thường sau lao động nặng,đi lại nhiều
• Vị trí:Đau từ vùng thận bệnh , lan dọc đường đi của niệu quả xuống phía gò mu, ra tận đầu ngoài của bộ phận sinh dục.Đôi khi sỏi 1 bên lại kích thích gây đau bên kia hoặc cả 2 bên
• Tính chất:đau lăn lộn,dữ dội như dao đâm
• Hướng lan:có thể xuyên ra hông,lưng

           +Đau âm ỉ:sỏi vừa hay sỏi lớn ở bể thận
           +Đau êm dịu hơn:sỏi niệu quản rất nhỏ di chuyển
           +Đau hông lưng:có thể do ứ nước bể thận do sỏi gây tắc nghẽn       
        -Đái máu:có thể đại thể hoặc vi thể,đái ra máu toàn bãi
        - Đái ra mủ toàn bãi
        -Triệu chứng khác:buồn nôn-nôn,bí trung đại tiện(hc sau PM)
    b.Toàn thân

• Thường không có gì đặc biệt
• Khi có biến chứng nhiễm khuẩn:sốt cao,môi khô,lưỡi bẩn,mạch nhanh
• Khi có biến chứng suy thận:thể trạng suy sụp,mệt mỏi,chán ăn,có thể có phù

    c.Thực thể

• Khám hệ tiết niệu:

• Bụng có thể chướng nhẹ
• Vùng thắt lưng ấn đau
• Thận to:bập bềnh thận(+), chạm thận (+)
• Khi sỏi di chuyển xuống niệu quản,có thể ấn các điểm niệu quản trên và giữa đau
• Thăm trực tràng:ấn điểm niệu quản dưới đau

• Khám các cơ quan khác: chưa phát hiện gì đặc biệt

    2.Cận lâm sàng
     a.Các xét nghiệm làm được ngay:
         - Xét nghiệm thông thường:nhóm máu –máu chảy –máu đông
         -Xét nghiệm xác định triệu chứng :

• Nước tiểu:hồng cầu,BC niệu,pH nước tiểu
• Hóa sinh máu:điện giải đồ,đặc biệt là calci

         -Xét nghiệm xác định biến chứng :

• Nhiễm khuẩn :

• Nước tiểu:Vi khuẩn trong nước tiểu
• Công thức máu:BC tăng,tốc độ máu lắng tăng

• Suy thận:ure,creatinin máu tăng 

     b.Chẩn đoán hình ảnh:                
      - XQ hệ tiết niệu:
          +Chụp hệ tiết niệu KCB :

• Hình cản quang của sỏi:trừ sỏi uric
•  Xác định vị trí,kích thước,số lượng,hình dạng sỏi(sỏi san hô,hình tròn nhẵn,hình bầu dục,hình đa giác..) 
• Cần phân biệt hình cản quang không thuộc sỏi thận:hạch vôi hóa, tĩnh mạch vôi hóa,sỏi mật,sỏi tụy,thoái hóa cột sống

           +UIV:

• Mục đích:Đánh giá hình dáng và chức năng thận mỗi bên
                  Phát hiện sỏi
• Hình ảnh:
  -Sỏi cản quang,hình ảnh đài bể thận,dị dạng nếu có

-Thận có sỏi chậm bài tiết,chậm bài xuất hay không bài xuất.cần chụp phim chậm sau 3h ,6h, 12h
      TH khó xác định,cần chụp cắt lớp và chụp nhỏ giọt với liều lượng thuốc cản quang gấp 2-3 lần bình thường

• Chống chỉ định:suy thận nặng,thận ứ nước nhiều,đang có tình trạng mất nước,tăng huyết áp ác tính              

      -Siêu âm :

• Hình ảnh trực tiếp:hình ảnh sỏi NQ(hình đậm âm kèm bóng cản),kể cả sỏi urat
• Hình ảnh gián tiếp:thận to,đài bể thận giãn,nhu mô thận mỏng,niệu quản giãn

• CT scanner:

• Hình ảnh sỏi thận,sỏi niệu quản(số lượng,vị trí,kích thước,hình dáng)
• Thận to,đài bể thận giãn,niệu quản giãn…

Tóm lại chẩn đoán xác định sỏi thận,cần dựa vào cả lâm sàng và cận lâm sàng:
-Lâm sàng:

• Tiền sử
• Cơn đau quặn thận
• Đái máu
• Các triệu chứng của biến chứng:nhiễm khuẩn,suy thận,thận to nghi ứ nước,ứ mủ

-Cận lâm sàng:

• XQ hệ tiết niệu
• Siêu âm

 
 Sưu tầm - chia sẻ cùng nội trú ngoại khoa